Bruine plekken in het gras, graszoden die je zo kunt oprollen en kraaien die je gazon overhoop halen. Grote kans dat er engerlingen onder de grond zitten. En dan begint het zoeken, want wat helpt nu echt? Op internet vind je van alles, van vogels lokken tot zelf gaan graven.
In dit artikel zie je alle mogelijkheden op een rij. Je leest hoe je zeker weet dat het om engerlingen gaat, welke aanpak wel en niet werkt, wanneer je het beste in actie komt en wat je deze winter al kunt doen.
Wat zijn engerlingen eigenlijk?
Engerlingen zijn de larven van kevers, zoals de meikever en de junikever. Ze leven onder de grond en eten daar van de wortels van gras en planten. Je herkent ze aan hun dikke, witte tot geelwitte lijf, dat ze meestal in een C-vorm krullen. Ze hebben een bruine kop en zes pootjes vlak achter die kop.
Een kever legt zijn eitjes in de grond. Daaruit komen larven die, afhankelijk van de soort, één tot een paar jaar onder de grond blijven voordat ze zelf kever worden. Bij de meikever kan dat zelfs drie tot vier jaar duren. Al die tijd eten ze wortels, en dat zie je uiteindelijk terug in je gazon.
Het lastige is dat je de larven zelf bijna nooit ziet. De schade wel. Het gras wordt geel of bruin, er ontstaan kale plekken en omdat de wortels zijn weggevreten, laat de grasmat soms los als een tapijt. Vaak verraden vogels het probleem. Kraaien, eksters en spreeuwen weten precies waar de larven zitten en trekken hele plukken gras omhoog om erbij te komen.
Weet je zeker dat het engerlingen zijn?
Bruine plekken kunnen ook een andere oorzaak hebben, zoals droogte, hondenurine, te weinig voeding of emelten. Emelten zijn de larven van de langpootmug. Ze lijken een beetje op engerlingen, maar zijn grijsbruin, hebben geen pootjes en liggen niet gekruld. Zij vragen om een andere aanpak, dus het loont om even goed te kijken voordat je iets doet.
Zo check je het in vijf minuten
Steek met een schop aan de rand van een bruine plek een stuk graszode los van ongeveer 30 bij 30 centimeter. Klap het om en kijk in de bovenste tien centimeter grond. Vind je daar witte, gekrulde larven met een bruine kop, dan weet je genoeg. In de koude maanden kruipen engerlingen dieper de grond in. Vind je nu niets, kijk dan in het voorjaar nog een keer.
Welke aanpak werkt tegen engerlingen?
Er zijn grofweg zes manieren waar mensen naar grijpen. Ze werken lang niet allemaal even goed. Hieronder lees je per aanpak wat je kunt verwachten.
Aaltjes: de aanpak die het meeste oplevert
Aaltjes, ook wel nematoden genoemd, zijn piepkleine wormpjes die van nature in de bodem voorkomen. Tegen engerlingen gebruik je de soort Heterorhabditis bacteriophora. Deze aaltjes zoeken de larven actief op, kruipen naar binnen en geven daar een bacterie af. De engerling stopt met eten en gaat binnen een paar dagen dood. In de dode larve vermenigvuldigen de aaltjes zich, waarna een nieuwe lading op zoek gaat naar de volgende prooi.
Aaltjes richten zich op insectenlarven in de bodem. Voor mensen, huisdieren, vogels en regenwormen zijn ze onschadelijk. Je hoeft je gazon dus niet af te zetten en de kinderen kunnen er gewoon op blijven spelen.
Je mengt de aaltjes met water en giet ze met een gieter of sproeier over het gazon. Daarna houd je de grond een paar weken vochtig, zodat ze zich goed kunnen verplaatsen. Na twee tot drie weken herhaal je de behandeling, omdat er dan nog larven kunnen zitten die de eerste ronde hebben gemist. Op de pagina over engerlingen bestrijden met aaltjes lees je stap voor stap hoe je dat aanpakt en hoeveel aaltjes je nodig hebt voor jouw gazon.
Er is één voorwaarde: aaltjes werken alleen als de bodem warm genoeg is. Daarover lees je verderop meer.
Vogels en andere natuurlijke helpers
Spreeuwen, kraaien, eksters, egels en mollen eten graag engerlingen. In een tuin met veel leven ruimen zij een deel van het probleem op. Heb je kippen, dan doen die ook graag mee als je ze op een omgespitte plek laat scharrelen.
Toch is dit vooral een steuntje in de rug en geen oplossing. Bij een flinke plaag halen dieren nooit alle larven weg. En eerlijk is eerlijk: vogels die naar larven zoeken, maken de schade aan je gazon vaak eerst nog groter.
Zelf rapen of omspitten
Bij een klein stukje grond, zoals een border of een moestuinbed, kun je de grond omspitten en de larven met de hand verzamelen. Dat werkt prima op kleine schaal en kost je niets. Voor een heel gazon is het geen doen. Je mist altijd larven en je maakt meer kapot dan je oplost.
Een nieuw gazon aanleggen
Sommige mensen halen het gazon er maar helemaal uit en leggen nieuwe graszoden. Als je de engerlingen niet eerst aanpakt, is dat zonde van je geld. De larven die nog in de grond zitten, beginnen gewoon aan de wortels van het nieuwe gras. Wil je toch opnieuw beginnen, bestrijd dan eerst de plaag en leg daarna pas nieuw gras.
Chemische middelen
Vroeger werden engerlingen vaak met een chemisch middel bestreden. De bekendste middelen bevatten een stof uit de groep neonicotinoïden. Omdat die stof schadelijk is voor bijen, mag ze al jaren niet meer buiten worden gebruikt. Voor de gewone tuinier is chemisch bestrijden daarmee eigenlijk geen optie meer. Staat er nog een oud flesje in de schuur? Gebruik het niet en lever het in als klein chemisch afval.
Huis-tuin-en-keukenmiddeltjes
Online lees je de gekste tips, van zeepsop tot azijn. Van geen van die middeltjes is aangetoond dat ze engerlingen onder de grond doden. Azijn kan je gras zelfs beschadigen. Zonde van je tijd dus.
Alle opties naast elkaar
In de tabel hieronder zie je in één oogopslag hoe de verschillende aanpakken zich tot elkaar verhouden.
| Aanpak | Werkt het? | Geschikt voor |
|---|---|---|
| Aaltjes | Ja, de beste keuze voor de meeste tuinen | Elk gazon, van april tot en met september |
| Vogels en egels | Helpt een beetje, maar lost het niet op | Als extra steun naast een andere aanpak |
| Rapen en omspitten | Alleen op kleine schaal | Borders en moestuinbedden |
| Nieuw gazon | Nee, niet zonder eerst te bestrijden | Herstel nadat de plaag is aangepakt |
| Chemische middelen | Geen optie meer | Niet geschikt voor de eigen tuin |
| Huismiddeltjes | Nee | Niet aan te raden |
Wat opvalt: er is maar één aanpak die het probleem in een heel gazon echt oplost. De rest helpt hooguit een handje of kost vooral tijd.
Waarom timing alles bepaalt
Aaltjes zijn pas actief als de bodem minimaal 12 graden is. Is de grond kouder, dan liggen ze stil en bereiken ze de larven niet. In Nederland is de grond daarom alleen in het voorjaar, de zomer en de nazomer warm genoeg.
De beste periodes zijn van april tot en met juni en van juli tot en met september. Dan zitten de larven dicht onder het gras en eten ze volop. In de nazomer zijn de nieuwe larven bovendien nog klein, en dat maakt ze extra gevoelig.
In de winter kruipen engerlingen dieper de grond in en is de bodem te koud. Een behandeling in november of december heeft dus geen zin. Weet je niet zeker of het al warm genoeg is? Meet dan de temperatuur met een bodemthermometer op ongeveer tien centimeter diepte.
Wat kun je deze winter al doen?
Zie je nu, in het najaar, schade in je gazon? Dan kun je nog niet met aaltjes aan de slag, maar je kunt wel alvast voorbereiden.
Maak eerst een foto of een simpele schets van de plekken waar het gras is aangetast. In het voorjaar zie je dat niet altijd meer zo goed terug. Zo weet je straks precies waar je moet behandelen en hoe groot het oppervlak is.
Hark losliggend gras en kale plekken voorzichtig aan, zodat het gazon er netjes bij ligt. Opnieuw inzaaien kun je beter bewaren tot het voorjaar, want graszaad kiemt pas goed als de grond weer wat warmer is.
Houd vanaf april de bodemtemperatuur in de gaten. Zodra die boven de 12 graden komt, is het tijd om in actie te komen. Gaat het om een grote plaag, reken dan ook op een behandeling in de nazomer. Bij kevers die meerdere jaren als larve in de grond leven, kan het nodig zijn om dit een paar jaar achter elkaar te herhalen.
Wat werkt nu echt?
Eerlijk gezegd is het antwoord vrij simpel. Wil je echt van engerlingen af, dan zijn aaltjes voor de meeste tuinen de beste keuze. Ze pakken de larven aan waar ze zitten, zijn veilig voor de rest van je tuin en je hebt er geen gif voor nodig.
Vogels en egels zijn een fijne aanvulling en op kleine plekken kun je prima zelf rapen. Een nieuw gazon heeft pas zin als de plaag weg is. Gebruik de winter om te plannen en zorg dat je in het voorjaar klaarstaat. Dan heb je volgende zomer weer een gazon waar je met blote voeten overheen kunt lopen.
